Низ порти од рог: Осврт кон филмот Враќањето (The Return, 2024)

 

 

Ведран Диздаревиќ

Катедра за општа и компаративна книжевност

Филолошки факултет „Блаже Конески“

Универзитет „Св. Кирил и Методиј“, Скопје

 

 

Апстракт

Овој труд дава теоретски и критички осврт на филмот Враќањето (The Return, 2024), режиран од Уберто Пазолини, досега најновата филмска адаптација на Хомеровата Одисеја. Поставувајќи ја својата интерпретација во контекстот на претходните епски (главно филмски) и драмски обработки на мотивот на враќањето, во овој труд се истражува трансформацијата на епскиот во драмски модус на претставување на приказната. Трудот покажува дека Пазолини се потпира на драмско згуснување и редукција на бројот на ликови и на настани, со што го преместува акцентот од авантуристичкиот наратив кон психолошката и етичката димензија на враќањето. Во центарот на анализата се трите препознавања (со Телемах, Еуриклеја и Пенелопа) и нивното преиначување во моменти на молк, траума, вина и несигурност, а не на херојство, итрина и реторичка виртуозност, каков што е случајот во Хомеровиот еп. Од ова произлегува дека Пазолини ни нуди едно ново поглавје во богатата и полна со трансформации уметничка биографија на Одисеј. Со повикување на делата на Едвард Бонд (еден од сценаристите на филмот) и на неговиот интерес за политичките импликации на насилството, како и поетиката на размаѓепсување и „реалистичниот“ стил на режисерот, трудот го исчитува филмот како рефлексија на современиот свет обележан од војна, сиромаштија, несигурност и траума. Сепак, овие избори на режисерот водат до контрадикции, кои се истражени на крајот на трудот и кои главно се однесуваат на компатибилноста на поетиката на размаѓепсувањето со митската граѓа на Одисејата.

Клучни зборови: Одисеја, драма, филм, епика, адаптација, препознавање, враќање, траума, размаѓепсување

 

Библиографија

 

Изворни текстови и преводи:

Хомер, Одисеја, од старогрчкиот оригинал превел и препеал Михаил Д. Петрушевски, прир. К. Петрушевска и В. Петрушевски, Магор, Скопје, 2015.

Bridges, R. (1902), Poetical Works of Robert Bridges: Volume IV (Palacio, The Return of Ulysses), Smith, Elder & Co, London.

Colee, J., Bond, E., Pasolini, U. (2025), The Return: Transcript. Scraps from the Loft. February 9th. [Online], достапно на: https://scrapsfromtheloft.com/movies/the-return2024-transcript/ (Посетено на: 12.8.2025).

Hauptman, G. (1917), The Dramatic Works of Gerhart Hauptman: Volume Seven – Miscellaneous Dramas, B. W. Huebsch, New York.

Phillips, S. (1902), Ulysses: A Drama in a Prologue & Three Acts, The Macmillan Company, London and New York.

 

Стручна литература:

Auerbah, E. (1978), Mimesis: Prikazivanje stvarnosti u zapadnoj književnosti, Nolit, Beograd.
Barthes, R. (1989), The Rustle of Language, University of California Press, Berkeley and Los Angeles, California.
Eliot, T. S. (1975), Selected Prose of T. S. Eliot, F. Kermode (ed.), Harcourt Brace Jovanovich, Farrar, Straus and Giroux, New York.
Finley, M. I. (1979), The World of Odysseus (Second Edition), Penguin Books, London.
Levin, H. (1966), Gates of Horn: A Study of Five French Realists, Oxford University Press, New York.
Mendelssohn, D. (2017), An Odyssey: A Father, a Son, and an Epic, Alfred A. Knopf, New York.
Mendelssohn, D. (2020), Three Rings: A Tale of Exile, Narrative, and Fate, University of Virginia Press, Charlottesville and London.
Nietzsche, F. (1982), The Portable Nietzsche, W. Kaufman (ed.), Penguin Books, London.
Stanford, W. B. (1982), The Ulysses Theme: A Study in the Adaptability of a Traditional Hero (Second Edition), Ann Arbor, The University of Michigan Press, Michigan.
Vernan, Ž.-P. (1990), Poreklo grčke misli, Izdavačka knjižarnica Zorana Stojanovića, Sremski Karlovci – Dobra vest, Novi Sad.
Wittgenstein, L. (1969), On Certainty, G. E. M. Anscombe, G. H. Wright (eds.), Basil Blackwell, Oxford.

adobe acrobat pdf file 512 pdf

 

Doi:

https://www.doi.org/10.37834/SY254363d

 

How to cite: 

Диздаревиќ, Ведран (2025), ‘Низ порти од рог: Осврт кон филмот Враќањето (The Return, 2024)’. Systasis 43, pp. 63-75. Available at: https://www.systasis.org/pdfs/systasis_43_4.pdf

(Accessed: 19.11.2025). 

 

Published:

19.11.2025

JSN Epic template designed by JoomlaShine.com